Jen. Cumar Xaaji Masale meeshii uu maray iyo taariikhdii uu ka dhaxlay taliska Tigreega ee Mele Zanawi waxaad moodaa in Bare Hiiraale uusan marna ku tusaale ku qaadan ,welina rajo ka qaba ka mid ahaanshaha xildhibaanimada dowlada  Maquuste oo ah mid cadowtinimo aad u fog  kala dhaxeeysa heebta Sade,Cumar Xaaji waxaa uu gumaaday reerka uu ka dhashay bishii August 1996 ciidamada Ethiopia waxaa eey weerar ku qaadeen dhamaan degmooyinka Gedo sida Luuq,Doolow,iyo B/xaawo waxaa dagaalkaa ku dhintay in ka badan 350 qof waxaana eey gubeen guryihii, dadka wax ka qarsoon maahin in Odayaal reer garbahaaray ah qaateen in gobolka lagu dhaqo shareecada islaamka taasina waxaa eey keentay in uu baheeysto Ethiopia kuna tilmaamo shreecada islaamka mid aanan la jaan qaadi karin gobolka Gedo.2006 dabayaaqadeeda xiligii Ethiopia eey weerarka qaawan ku soo qaaday xooga maxkamadaha waxaa laga haya Bare hiiraale oraah uusan ka fiirsan balse xiligaan noqotay qodax aan weligeed ka hareeyn: inta Harsan Ayaan u Socdaa In aan Gumaado waa oraahdii  Bare Hiiraale W/gaashaandhiga ciidamada huwanta ee Maquuste mar wax laga weeydiiyay dagaalkii Iidaale iyo Manaas  iyo dhimashada inka badan 1000 qof iyo halka sedex kuna oo qof eey ku dhaawacmeen intoodana eey ahaayeen soomaali,Maquuste waxaa uu weli go´canayaa colaadii uu u qaaday taliskii Siyaad Bare iyo inta ehelka u aheeyd,waxaa uu ka wadaa Kismaayo ayaa ka dhigeeysa in colaada eey weli socoto asna uusan aheeyn nin xil somali haya balse uu yahay nin qabiil u daydayaaya gobol soomali oo dhan eey leedahay.

 

 

Waxaa uu abwaan qaali ah dhahay Duulkii Ibleeys saar u tummo oo la sabbabaayo salka meel ma dhigo balo nimeey soo kac leedahaye,waxaad moodaa in Bare iyo Cumar Xaaji eey ku fashilmeen doonista dowladnimo kana leexdeen taageerida shareecada Islaamka, xiligaana 2007 eey mudan tahay in leeys weeydiiyo waxa sabbabay in ninwalb lagu awoorkacsado inta uu xooga leeyahay kadibna laad lagu dhifto xiliga uu daciifo noqdo, dib u fiiriya Xuseen Ceydiid,Muuse Suudi,Qanyare waxaadse mooda in weli eey jiraan rag wadaa awoorkacsigii oo weli la doorbiday in xoogooda lagu adeegto runtiina aan dareensaneeyn in goordhaw eey daaqada ka bixi doonaan,hadiise eey fahmaan in arinka uusan ku socon awoorkacsi balse eey tahay in Maquuste eey ku celiyaan sharciga dastuurka dowlada federaalka mudan-tahayne in dalka uusan gelin dagaal sokeeye iyo kala aarsi qabiileed sidii 1991, sharcigana uu yahay midka kaliya ee kala gooyn kara xaqa qofwalba oo soomali ah iyo waajibka saaran qofwalba,runtii weey adgtahay in Maquuste uu kursiga uu ku fadhiisto laguna xasiliyo balse taas waxaa looga fadhiyaa inta waxgadaka ah oo aaminsan in dowlad goboleed leh dastuur u gaara, golo xildhibaan,golo wasiir iyo madaxweeyne eey yeeshaan kuwa xooga Ethiopia la dulkeenay ee Hawiye iyo Digil & Mirif haddiise arigtidooda eey ku ekaato in reer laga aarsado lana boobo hantida shacbka sida uu ku socdo Qeeybdiid oo aragtidiisa aan dhaafsiisaneeyn suuqa bakaaraha aragna in uu yahay ninka poliska dowlada federaalka ee uusan aheeyn taliyaha poliska gobolka Banaadir,waxaa quman in Maquuste ciidamada uu ka keenay Puntland lagu ururiyada xirooyinka ciidamada federaalka oo eeyan runtii ka qeeyb qaadan howlaha gobolka Banaadir waayo gobolka eey ka yimaadeen waxaa ka howlgala polis u dhashay gobolkaa,dowlad goboleedwalbaa waxaa eey mudan tahay in eey yeelato dastuur u gaar ah, golo xildhibaan iyo golo wasiiro iyo madaxweeyne sida Puntland iyo somaliland,haddii taasi la waayo nabada,cadaalada iyo wada noolaanshaha soomali ma aha mid soo muuqada balse gumaad isku dulnoolaansho ayaa jiridoona,waxaa mudan in xilka gudoomiye gobol oo laguugu magacaabo in eeyan qiimo laheeyn marba haddii uusan jirin aragti ka fog midaa waayo Maxed dheere xiligaan yuu hoos imaanayaa ma dowlada dhexe mise waxaa uu u dhaqmayaa sidii  dowlad goboleeydyada Puntland iyo somaliland oo laöe Ilaah og waxwalba.

 

 

 

Dr.Ali.A.Hirabe                                        Hirabe_a@hotmail.com