Marka hore, mahad idilkeed Allaah ayey u sugnaatay, Naxariis iyo nabadghelyana Rasuulkeeni ayey korkiisa ahaatay.

Kadib bur burki dowladii dhexe ee soomaaliya, waxaa adkaatay sidi loo dhisi lahaa dowlad dhex oo adag, tiiyoo ay ugu wacan tahay, in ragga hor booda siyaasadda soomaaliya ay isku dayaan inay ka horyimaadaan dowlad walboo la dhisay, haddii ay iska dhex arki waayaan ama ay siday rabeen ay wax u dhici waayaan. Waxa wax baddan waqti iyo dhaqaalaba ku lumeen sidi loo soo yagleeli lahaa dowlad Soomaaliyeed oo loo wada dhan yahay. Dowladahaa lasoo dhisay waxaa ka mid ahaa, tii Cali Mahdi, Tii Cabdiqaasim iyo tan imminka ee Cabdullaahi Yuusuf uu garwadeenka ka yahay. Marka aad eegto dowladahaa oo  idil waxa lugaha ku dheganaa siyaasiyiin ku sheega arimaha Soomaaliya hor boodayey oo aan midna midka kale wax u ogoleen.

Maalin walba waxaad arkeysaa koox cusub oo horboodeysa ummadda Soomaaliyeed oo shaar ama kaar cusub u soo qaadanaya. Nasiib darro shacabka Soomaaliyeed oo iyagu mar walba doonayaa bal inay mar uun dhibaatooyinkaan ka baxaan, ayaa ratiga ama owrka lagu kacsadaa. Waxaa jira Siyaasiyiin iyo aqoonyahano waddankeena safka hore kaga jira arimaha siyaasadda, haddana aanan lagu arag markey noqoto in dadka wax loo qabto xilliyada ay dhibtu jirto sida, Abaaraha, fatahaada, dagaalada Sokeeye iyo weliba xilli kastoo ay waxyeelo soo foodsaarto ummadda. Haddaba raggaasi ma waxaa la arkaa xilliyada siyaasad loo ololeynayo uun. Aniga shaqsiyan raggaasi waxaan kula talin lahaa inay soomaalida la qeybsadaan dhib iyo dheefba.

Dunida kale Markey waxyeelo dhacdo waxaa Idaacadaha leyska arko soo fariista ninba ninkuu ka miisaan culus yahay xagga arimaha Siyaasadda oo uu isku dayaa inuu dadkiisa kasbado, oo uu u ololeeyaa sidi dadkaa wax loogu qaban lahaa. Kuweena xitaa qaarkood waxa dhacda inaanay dadka u tacsiyeen.

Arinta kale ee layaabka leh waa Soomaalida oo dhaqan ka dhigatay in wax la dumiyo uun { Si wax loo dumiyo wey fududahay, laakiin sidi wax loo dhisaa wey adag tahay }. War miyuusan qorshaha nooguba jirin, in wax la saxo. Afarti meel isugu timaadaa waxa ay qorshe ka dhigtaan sidee loo dumiyaa systemkaa shaqeynayaa, hadey noqoto Dowlad, Community, Ganacsi, xitaa hadda waxaa ay arintaa ku baddan tahay Masaajidyada Soomaalida.

Soomaaliyeey innaga ayaa isugu wacan jabka maanta na helay, ee caqliga waa in laga shaqeysiiyaa sidi looga bixi lahaa. Waxba yuusan inoo durbaan tumin siyaasi qurbaha wareegayaa, ee halaga fakaro, oo miisaan hala saaro tallaabo walboo la qaadayo. Maanta itoobiya wey na heysataa halaga fakaro sida uu xalku ku jiro. Waynu aragnay dhibaatada ay leedahay in dadka dhexdiisa lagu dagaalamo. Weynu aragnay cawaaqib xumada la baday dadkeeni kadib markii dhexdooda madfacyo laga soo turr tuuray. Ma laga yaabaa inuu xalku ku jiro in Soomaali oo wada jir ah ay ka tashato aayaheeda, oo ay miis isugu timaado oo heshiis dhexdooda ah meel isladhigta, kadibna laga wada arinsado maxaa inoo dan ah.

Soomaaliyeey quluubteena oo kala jeedo iyo innagoo isu aragna reer fulaan iyo reer hebel wey adag tahay in xal la helo. Waxba yaan leys eedeyn, waxba yaan leys caaridin. Maanta isku doon baa lasaaran yahay, kan maanta ay dhibtu heysato iyo kan ayan heysan ba ( Nin qeyrkii loo xiirayoo, adna soo qoyso ), xaalka dhabta ah waa sidaa, ee Soomaaliyeey dantu waxey ku jirtaa in aynu miis wada fariisano oo arimahayaga laga eego dhinacyo baddan. Waana wax wanaagsan in la raaco, qaacidada islaamiga ah ee

{ Maslaxa iyo Mafsadah } waa inaad fiirisaa maxaa ka dhalan kara tallaabo walboo aad qaado. Dagaal joogto ah in lagu jiro iyo in dowladdan lalal gala heshiis kee ayey dhibaato ka dhalaneysaa, keese wanaag ka dhalaneysaa. Ogow mar walba qof necbeysiga iyo xaqiiqada in lakala saaraa wey wanaagsan tahay.

 

Tan kale ee layaabka leh ee aan illaa iyo hadda raadiyo waa maxaa loo waayey, koox arimahan si dhex dhexaad ah u eegta ( markaan leeyahay dhex dhexaad kama wado, joogitaanka itoobiya dhexdhexaad halaga noqdo, iyadu malaha cudurdaar, ee waxaan ka hadlayaa kooxahan iska soo horjeeda sida DFK iyo mucaaradkeeda). Mar walba waxaad arkeysaa koox DFK si indho la’aan ah u taageersan iyo koox kale oo si indho la’aan ah u mucaaradeysa. Haddii aan si kale u cabiro kooxo dano iyo qabiil ku taageeraya dowladda iyo kooxo dano iyo qabiil uga soo horjeeda. Marka aaway kaalintii kooxdi dhexe, ee arimahan intay miisaan caadil ah saarta kala xukumi laheyd arimahan.

 

Soomaaliyeey weynu daalnay, oo maanta waa maalintii aynu ka fekeri laheyn sidee dadkeena dal iyo dibadba ku baab’san u badbaadin laheyn, side usoo celin karnaa karaamadii iyo sharaftii ay Soomaali laheyd, sidee dalkeenii uu gacanteeni ugu soo noqon karaa, sidee dowrkeeni aynu ku laheyn siyaasadaha adduunka u qaadan karnaa.

 

Maanta meel walboo aad tagto waxa ku dhiban ama ku baaba’san waa Soomaali, waxa jeel/ Xabsi walboo aad tagto aad ka heleysaa Soomaali cid u doodeysa aysan jirin, waxa maalin walba si naxariisa darro ah loogu tooganayaa Soomaalida ka shaqeysata South Africa iyo meel kasta. Aaway dadkan dadkii u doodi lahaa, aaway dadkan dadkii xaqooda usoo celin lahaa. Aaway Soomaalida ku dooda innagaa ah aqoonyahanada iyo siyaasiyiinta Soomaalida. Ishoodu ma hal meel oo qura ayey aragtaa. Aaway Dowladda sheeganeysa inay ummaddan hogaamiso, miyaanay u jeedin dadka Soomaaliyeed sida naxariis darrada ah loogu leynayo South Africa. Xittaa dowladdu ma awoodi weysay inay u dirto, ergo ama wafdi kala soo xaajooda xaaladdan Soomaalida eek u cakiran South Africa.

 

Soomaaliyeey haddeynu niraahno aynu ka hadalno dhibta maanta Soomaali heysata teer iyo sanad danbe kama dhamaaneyno ee waxaan hadlkeyga kuu soo afrjarayaa war aynu isdaba qabano, mucaaradnimo iska indho la’aan ah ma soconeyso ee aynu isku dayno sidi wax loo sixi lahaa, oo dowladdan inta lasoo doortay oo ka hadhay waqtigooda ayaaba iska yare e aynu isku dayno sidi loo abaabuli lahaa axsaab siyaasi,oo qaab positive ah arimaha Soomaaliya ula jaan qaada ama leysku dayo in dowladdan ruuxeeda qaab positive ah loola shaqeeyo, xooggana la saaro sidi Itoobiya ay waddankeena uga bixi laheyd.

 

Intas ayaan hadlkeyga kusoo gabagabeynayaa oo wixi aan wanaajiyey waxey ka sugnaatasy Allaah, wixi khlad ah oo qoreyna waa nafteyda iyo sheydaan.

By :- Cabdixakiim Jaamac Jooje

Social Development Adviser

Leicester UK

saicentadv@yahoo.com