|

Odayada Hawiye
Muqaawamada Ma
Joojin Karaan..Maya
Maya ?????
By:
Dr Ali
Ahmed Hirabe
Email:
Hirabe_a@hotmail.com
|

Qowleeysatadii cadaanka Qarnigeey Qotamiyeen
Qarankusheega Qaloocan Qaalibuu nala ahaa. Rag baa Qeeydka u xeeytay in eey
Qiraan oo Qeeylo dhaan Qabiil ugu yeertay Iyadoo laga xaalmarin reer xamar
xasuuqii xamar weeyne iyo xoolihii laga boobay xal noo noqan meeyso dalka
waa nabadeeysmay haddii xaqa laga rooro oo xaaraanta loo xusul duubto
xaayoow xijkiisa xaaraan qadcan waaye.
Cali Mahdi waxaa uu soo hadal qaaday in Hawiye uu ahaa
midka baro kiciyay shacabkii soomaliayeed ee magaalada
Muqdisho,waxaase uu weli iska indha tirayaa in huwanta
Ethiopia iyo Maquuste eey weli wadaan baro kicin gumaad
foolxun,Cali Mahdi waxaa uu isku qarinayaa boorka
waxaase la dhahay waxii la qariyaaba qaawisaa
timid,waxaa laga dharegsan yahay in Cali Mahdi uu lug ku
lahaa dagaalkii 1991 ee lagu baro kiciyay shacabkii ku
dhaqanaa Muqdsho maantase uu jecel yahay in uu iska
fogeeyo runtii eey tahay in uu xiligaan la dabaalanayo
Maquusye iyo huwantiisa dhiiga soomaali,ninwalba oo wadani iska
dhigaa taariikhda ayaa qorta muujisana wax qabadkiisa
iyo waxa uu dalkiisa u soo qabtay,Xaaji Cabdi Iimaan
towbada ayuu gafay waayo waxaa uu ku soo caan baxay
Ethiopia xasuuq ayeey geeysatay dalka haka baxdo iwm
maantase waxaa uu noqday mid u adeega sidii Ethiopia eey
dalka u sii joogi laheeyd hagarsi miyaa mise ,C/aahi
Sheekh Xassan sida oo kale waxaa uu ahaa ninka kaliya ee
soo bandhigay 2004 qaabka Ethiopia dalkaan eey ku soo
geleeyo,waxaa uu aad u difaacay shacanka lagu gumaaday
xamar,waxaa uu aad uga soo horjeeday Maquuste iyo
doqonada daba socda maantase waxaa uu la dabaashay
dhiiga Maquuste iyo Ethiopia Alow sahal umuuraha.
Waxa dagaalaya waa dhaliyaro
jecel sharfta,cisiga diintooda iyo
dalkooda,kuwaasina ma celin karaan Xaaki Cabdi
ama axmed diiriye balse waxaa eey rajo ka qabaan
in eey dalka ka difaacaan huwanta iyo
Ethiopia,waxaa eey ku mideeysan yihiin kuna
wallaaloobeen xaqa iyo in dalka aan gacanta loo
gelin Ethiopia,waxaa eey ka duulaan taariikhdii
foosha xumeed ee uu soo maray dalka bilowgii
gumeesiga ilaa iyo maanta.
Taariikhdu ma duugawdo, hadii dadka qaarkiis is
diidsiiyo ama dafiro iyada ayaana dib isu qorta oo u
soo noqota, haddii aad fiiriso waxa aan soo marnay
xornimadii ka hor iyo ka diba waxaa quman in aan
taariikhda ku waano qaadano si eey noo saxdo oo aan
u noqono umada soo celisa taariikhdeeda,waxaad
moodaa in weli eey socota taariikhdii foosha xumeed
ee Ethiopia waligeed ku dooneeysay in soomaali eey
mar uun qabsato, waxaa socda aragtidii
Menelik ee uu uga
codsaday aduunka qaasatan reer yurub sida loogu taakuleeyn
lahaa sidii eey mar uun u heli laheeyd Ethiopia mel
bad ah, waxaa uu dhahay 1890 kii:
waagii hore xuduudada
Ethiopioa waxaa eey aheeyd badda cas iyo baddweynta
India, wadamada masiixiga ah waxa kaalmo ah kama aan
helin, xuduudadii baddeena waxaa eey gacanta u
gashay quwado muslimiin ah (somalia
).
Xilligan
hadda ah, ma nihin kuwo awooda in xuduuddeenii hore
ee badda ahayd aanu xoog ku soo ceshano, laakiin
waxaanu ku kalsoonahay xoogagga masiixiga ah, in eey
u guntadaan, in ay inoo soo ceshaan xadkii xeebaha
badda ahaa oo aanu lahayn (Somalia),
qiimo kasta ha ku bexee,
meel uun xeeb ah.
Talyaaniga waxaa dalkaan ku soo
hogaamiyay Cali Yusuf
maantana Maquuste iyo
Maqaarsaar
(Cade Muse) ayaa soo
hogaaminaya Tigreega, ninwalbaa waxaa ilaaliya Tigree
waxaana laga ilaaliyaa dadkooda, dalkooda iyo
diintooda,Puntland waa dowlad xiriir qaasa la gasha
aduunka sida,Yemen Ethiopia,UAE,Yurub iwm
awoorkacsigooda waa Geedi,Jeele,Maxed dheere iwm oo
runtii aanan ogeeyn meesha loo socdo iyo in eey yihiin
shaqaakaha Maquuste.
Waxaa hubaal ah in xiligaani uu yahay
xiligii la fulin lahaa hadalkii uu dhaxal
ahaan kaga tagay
Menelik umadaha masiixiga ah ee
caalamka ku dhaqan, waxaa taasi u sabbab ah
in Ethiopia eey ku xadgudubtay xuduudaha
caalamka ka jira iyo qaranimada soomaaliya.
(international law & sovernati of somalia)
cid ka hadleeysaa ma jirto waayo aduunka
raali ayuu ka yahay waxa ka dhacaaya
soomaaliya, shacuubta soomaaliyeed ee weli
ku hoos nool gumeeysiga waxaad moodaa in eey
kala damiir duwan yihiin tusaale:
Ethiopia dalkaani waxaa eey timid xili aanan
haysanin hubka casriga ah iyo xili
soomaalida intaani eey ka yareed, waxaa
ilaah mahadiis ah in 1898 markii eey
yimaadeen degmada Balcad, Baydhaba in
shacabka soomaalia oo berigaa joogay waxaa
eey ku dagaalamaayeen waxaa eey ahaayaan waran
iyo falaar,
waxaa suurta gashay in xabashi iyo talyaani
laga saaro dhulka soomaalida maalin cad,
Qarnigaan aan
maanta ku jirno oo ah mid umada soomaaliyeed
eey fahansantahay macnaha Diinta iyo
dowladnimo iyo in aan leeysku
xad-gudbikarin, leeys-gumeeysan karin ilama
aha in Ethiopia iyo USA eey qabsan karaan
soomaalia iyada oo xiligaan hubka eey
soomaalida haysato iyo technology maanta la
haysto miyaa laga yaabaa in Tigree eey
maquunin karaan
umada soomaaliyeed.
Ciraaq waxaa
iskuugu tagay in ka badan boqolaalo wadan oo
aduunka ka wada yimid weli waa la maquunin
la yahay, maxaad fileeysaan Tigree miyaa
qabsan kara soomaali waa mayaaaaa.


|
_________________________________________________________
|