Marka hore waxaa mahad idilkeed iska leh Allaah, naxariis iyo nabadgelyana rasuulkeeni ayey korkiisa ahaatay.

Intaa kadib, waxaa la yaab leh, waxa ummad ay hormartay, oo magaalooyin baddan ay aasaasmeen, oo kuwo hore, horay ay u mareen, halka ay ku danbeysay magaaladii Qandala, oo horey loo oran jiray Gacankii Hodanka. Qandala waxaa soo maray waqti ay taariikhda xusto, oo runtii ay aheyd xarumaha ganacsiga Soomaaliya kuwooda ugu horeeya. Waxey soo martay waqti uu qof walboo taga deegaanada Puntland uu ka warbixiyo. Qandala waxaa ay aheyd magaalada  kaliya uu ka socdo ganacsi aad iyo aad u baaxad weyn oo isku xiri jiray min waqooyi illaa iyo koonfur. Waxa ay laheyd ganacsi ku xiran Qaliijka oo aad iyo aad u hormarsan. Waxaa kaloo magaalada ka dhisnaa Warshaddi Kalluunka Qandala, oo meel walboo aad tagto lagu arki jiray kalluunka gasacadeysan ee ay soo saari jirtay.  Nasiib darro Qandala waayahan kama muuqan saaxada, ee maxey tahay sababtu?

- Runtii markaan sameeay baaritaan qoto dheer, waxa ii soo baxay waxyaalaha magaalada la haray inay ugu wacan yihiin arimaha soo socda:-

- Waagi la oran jiray magaaladan gacanki Hodanka, dhaqaalaha kaoo baxa wuxuu ku mari jiray qaab Transit, oo lama gelin jirin magaaladan.

- Dadka u dhashay magaalada, oo waagaa ka ganacsan jiray oo xitaa qaarkood ayan guryo ku lahweyn, halka ay guryo waaweyn ka dhisan jireen magaalooyinka waaweyn, sida Muqdisho oo kale.

- Magaaladan oon weligeed aanan yeelan wax ka sareeya dugsi dhexe, oo maamuladii hore ee jiray oo idil ay ka seexdeen wax ka qabashadeeda.

- Adeegyo caafimaad iskaba daa warkooda.

- Magaalada oo aan laheyn waddo laami ah oo aada, taasoo caqabad ku ah isusocodka ganacsiga iyo dadkaba.

- Magaaladoon weligeed yeelan maamul u daacad ah, oo daneeya horumarkeeda.

- Dadka u dhashay deegaanka oo aad moodo inaanay diyaar u aheyn  horumarinta adeegyada magaalada.

Runti marka laga sheekeeyo dhaqaalaha magaalada soo galay sandihi Sideetamaadyadi iyo sida xitaa 5% ka mid ah aanan magaalada loo gelin, waa waxa qalbigu uu ka ooyo, oo indhahana ka ilmeysiisa. Mar marka qaarna waxaad isleedahay aaway magaladan dadki u dhashay, oo runti markaad eegto magaalooyinka kale ka dhex muuqda, oo qaarkoodna ayba ahaayeen raggi hormuudka u ahaa ganacsida iyo maaaliyadda Soomaaliya.

Qandala oo ka mid aheyd Degmooyinkii ugu horeeay Soomaaliya, laga asaaso, oo xitaa xiligii Dowladii Rayidka, laheyd rag kasoo gala doorashooyinka, ayaa manta iska daa inay la tartanto degmooyinkii la filka ahaa  ee gobolkaa Bari, xitaa waxaa ka horeeya Tuulooyin yar yar oo hadda isu sharaxaya inay qaataan magaca Degmo. Micnuhu maaha inaanay Qandala  laheyn awood ay kusoo baxdo, ee waa diyaar aanay dadkeedu u aheyn. Warar lagu kalsoon yahay oo aanu magaalda ka helnay xilli dhow innagoo daneynayna in aynu isku dayno inaan magaalada wax u qabano, oo ka qeybqaadano wixi suurto gal ah, ayaa nin ka mid ah Mas’uuliyiinta u dhashay magaalada, oo markaa ku sugnaa Boosaaso, ayaa wuxuu nagu yiri, Qandala, dhaqaale ku filan wuu yaal, ee waxaanan jirin maamul si wanaagsan u maareeya. Haddaba magaaladan oo ah magaalo uu Allaah ku maneystay Nimcooyin fara baddan, leh xeeb dheer oo ku wanagsan Kalluumaysiga iyo ganacsiga, sidoo kale leh kheyraad dabiici ah, ayaa waxaa ayaan daro ah inay ka hormarayaan magaalooyin u baahan in la kabo, halka Qandala ay iyadu inta iskabto, magaalooyhin kalena kabi karto.

Maalin dhaweyd waxaa nagu maqaal ah in loo magacaabay Gudoomiye Cusub, oo uu magacaabay Madaxweyne Cadde Muuse. Waxaan leeyahay Gudoomiyaha Cusub bal weynu arki doonaa waxa uu ku soo kordhiyo magaalada iyo sida uu uga qeyb qaato tartanka magaalooyinka Puntland. Runti haddii uu badiyo la tashiga dadka ehelka u ah wanaaga, ee la doonaya horumarka magaalada waxaa uu qaban karaa wax baddan. Ha isku dayo inuu xiriir la sameeyo Qurbo Joogta u dhashay deegaanka ee daneynaya horumarka Qandala.

Sidoo kale waxa wax lagu farxo ah dhismaha waddada Boosaaso iyo Qandala oo uu maalin dhaweyd carrabka ku dhuftay Madaxweyne Cadde, waa haddii laga dhabeynayo. Runti waa horumar kusoo siyaaday Puntland haddii waddooyin la geeyo magaalooyinka ku yaala Bariga fog sida Caluula, Baargaal, Qandal, Iskushuban, Xaafuun, Beyla iyo kuwa kaloo dhan. Waxa ay noqon doontaa arin dhaxalgal ah oo Taariikhda Baal dahab ah u gelisa Maamulka Cadde Muuse, haddii riyadaa laga dhabeeyo. Run ahaanti waxaa wanaagsan in laga mahadceliyo wax walboo guul ah oo uu maamulku sameeyo, ee maaha in mar walba xumaantooda uun la faafiyo

Waxaan qormadeyda kusoo gabagabeynayaa Bulshada reer Qandala iyo Qurbo ku noolka reer Qandalaba inta laysu tago oo la taageero maamulka cusub, haloo istaago horumarka magaalada, oo Qandala waa in wax laga qabtaa arimaha waxbarashada, caafimaadka, isgaarsiinta, korontada, biyaha iyo dhammaan adeegyada muhiimka ah, si ay ula jaanqaado magaalooyinka kale ee Puntland ama Soomaaliya. Qandala waxa u nasab sheegta maanta Ganacsatada Soomaaliya oo dhan kuwooda ugu tunka weyn, ee waxaan ku talinayaa war hooy fursada maanta jirta halooga faa’ideeyo magaalada..

Sidoo kale waxyaalaha hormariya magaalooyinka waa iyadoo la siiyo fursad inay kusoo degaan ama maalgashadaan bulshooyinka kale ee reer Puntland ama Soomaalida kale ee ka yimid Koonfurta Soomaaliya, si ay magaaladu u noqoto ( Multicultural City ) sida hadda ay Boosaaso iyo Gaalkacayo noqdeen. U ogolaada magaalada inay degaan, ka shaqeystaan, maalgashadaan bulshooyinka kal. Intaas waa iga talo. Ogaada weli ma dhicin magaalo hal reer kaliya ay degan yihiin oo horumar wanaagsan sameysay. Sida arintaas loo gaari karo, waanu kasoo talo bixin doonaa haddii loo baahdo.

Sidoo kale Qurbo ku noolka reer Qandala waxaan kula talinayaa inay magaaladoodii dib usoo eegaan oo ay isku dayaan inay wax ka qabtaa adeegyo baddan  oo Muhiim ah, oo Allaah ka soke ay iyagu wax ka qaban karaan sida dayactirka iskuulada, asaasisda rugo waxbarasho, rugo caafimaad, tababaridda macalimiin ciyaalka wax bara iyo waxyaalo kaloo fara baddan.

Ujeedada qormadeyda aan ka leeyahay waa iga baraarujin iyo bal in fadhiga laga kaco, ee maaha mid aan dan kale ka leeyahay, haddii aan wax saxa ah sheegay waxey ka sugnaatay Allaah, haddii aan wax khalad ah qorayna waa nafteyda iyo sheydaan.

Wabillaahi Towfiiq

By:- Abdihakim Jama Joje

Social Development Adviser

Leicester

UK

saicentadv@yahoo.com